Cayma hakkı ve iade: ne zaman, nasıl, hangi istisnalarla?
Güncellendi:
Mağazada bir ürüne dokunup denemek mümkündür; internet sitesinde ise yalnızca görüntü ve açıklama vardır. Kanun koyucu bu eksikliği, uzaktan yapılan alışverişte tüketiciye fikrini geri alma imkânı tanıyarak giderir. Bu imkâna cayma hakkı denir ve gerekçe göstermeden, cezai şart ödemeden kullanılabilir. Aşağıdaki anlatım genel çerçeveyi verir; ayrıntılar için güncel mevzuat esas alınmalıdır.
Mesafeli sözleşme nedir?
Satıcı ile alıcının aynı ortamda bulunmadığı, sözleşmenin internet, telefon, katalog ya da mobil uygulama gibi uzaktan iletişim araçlarıyla kurulduğu her sözleşme mesafeli sayılır. Bu türde satıcı, siparişten önce ürünün temel özelliklerini, toplam bedeli, teslimat masrafını, cayma hakkının koşullarını ve başvuru adresini ön bilgilendirme formuyla bildirmek zorundadır. Tüketici bu bilgiyi okuyup onayladığını belli etmeden sözleşme kurulmuş sayılmaz.
Cayma süresi nasıl işler?
Mevzuatta öngörülen süre, bugün için on dört gündür. Mal alımlarında süre, ürünün tüketiciye ya da gösterdiği kişiye tesliminden başlar; hizmet sözleşmelerinde ise sözleşmenin kurulduğu günden. Süre içinde satıcıya yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla, örneğin e-posta ile bildirmek yeter. Ürünü ayrıca bir de geri göndermek gerekir; bunun için bildirimden itibaren on günlük bir süre tanınmıştır.
Satıcı ise cayma bildiriminin kendisine ulaşmasından itibaren on dört gün içinde, tahsil ettiği tüm bedeli, standart teslimat masrafı dahil, tüketicinin kullandığı ödeme aracıyla iade etmekle yükümlüdür. Geri gönderim masrafını kural olarak tüketici öder; satıcı bunu üstlendiğini önceden bildirmişse durum değişir.
Cayma hakkının tanınmadığı durumlar
Her ürün için bu hak geçerli değildir. Yönetmelik, niteliği gereği iadesi uygun olmayan başlıca kalemleri sayar:
- Tüketicinin istekleri doğrultusunda hazırlanan ya da kişiselleştirilen ürünler.
- Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar.
- Ambalajı açıldıktan sonra sağlık ve hijyen gerekçesiyle iadesi uygun görülmeyen ürünler.
- Teslimden sonra başka ürünlerle karışıp ayrılması mümkün olmayan mallar.
- Belirli bir tarihte ya da dönemde yapılacak konaklama, taşıma, eğlence ve yemek hizmetleri.
- Elektronik ortamda anında ifa edilen, onayla başlatılmış dijital içerik ve hizmetler.
Temsili bir iade takvimi
Aşağıdaki tablodaki günler ve tutar yalnızca akışı canlandırmak için seçilmiş temsili örnektir; gerçek bir olaya göre hazırlanmamıştır.
| Gün | Olay | Kimin sorumluluğunda? |
|---|---|---|
| 1. gün | Ürün kargodan teslim alınır | Alıcı |
| 6. gün | Cayma bildirimi e-postayla gönderilir | Alıcı |
| 9. gün | Ürün kargoya verilir, makbuz saklanır | Alıcı |
| 18. gün | Satıcı örnek 850 TL tutarı karta iade eder | Satıcı |
Sık görülen yanlış anlamalar
"Mağazada alırsam da cayabilirim"
Cayma hakkı mesafeli sözleşmeler içindir. Mağazadan yüz yüze alınan üründe iade, mağazanın kendi değişim politikasına ya da ürünün ayıplı çıkmasına bağlıdır.
"Kutuyu açtım, artık hakkım bitti"
Ürünün niteliğini ve işleyişini anlamak için gerektiği ölçüde kullanmak hakkı sona erdirmez. Değer kaybına yol açacak ölçüde kullanıldığında ise satıcı, değer kaybı kadar bedel talep edebilir.
"Bildirimi kargoyla birlikte yollamak yeterli"
Süre bildirimle işler. Bildirimi saklayın; sonradan bir tartışma çıkarsa, tarih ve içerik kaydı elinizdeki en güçlü delildir.
Dijital içerik ve hizmetlerde dikkat edilecekler
Bir yazılım lisansı, e-kitap ya da çevrim içi eğitim satın alındığında, hizmet daha cayma süresi dolmadan başlayabilir. Bunun için tüketicinin açık onayı ve cayma hakkını yitireceğine dair bilgilendirilmesi gerekir. Onay kutusunu okumadan işaretlemek, hakkınızdan sessizce vazgeçmek anlamına gelebilir. Hizmet henüz başlamamışsa ya da kısmen yapılmışsa, caymada yalnızca yapılan kısmın bedeli kesilebilir; kalanı iade edilir.
18 yaş altındakiler için uygun değildir. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; herhangi bir platformu önermez.