Ayıplı mal ve hizmet: dört seçimlik hak
Güncellendi:
Bir ürünü satıcının vaat ettiği özelliklerle teslim almak, sözleşmenin asıl borcudur. Ürün bu vaadi karşılamıyorsa hukuk dilinde ayıp var demektir. Tüketici, sorunun türüne ve ağırlığına göre farklı yollara başvurabilir. Terazimizin burada tuttuğu şey, ödenen bedel ile gerçekten alınan değer arasındaki farktır.
Ayıp ne demektir?
Ürünün, tüketicinin makul olarak beklediği niteliklerden eksik olması, satıcının beyan ettiği özelliklere uymaması, kullanım kılavuzunun yanlış ya da eksik olması veya kurulumun hatalı yapılması ayıp sayılır. Reklamda ya da etiket üzerinde belirtilen özellikler de sözleşmenin parçasıdır; ürün bunlardan eksikse ayıplıdır.
- Açık ayıp
- Teslim anında özenle bakıldığında fark edilebilen kusur; örneğin ekranda çizik ya da kutuda ezik.
- Gizli ayıp
- Olağan bir incelemede anlaşılamayan, kullanım sırasında ortaya çıkan eksiklik; örneğin birkaç hafta sonra devreden çıkan bir motor.
- Ağır kusur
- Satıcının ayıbı bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde saklaması. Bu durumda süre ve ihbar kuralları tüketici lehine genişler.
Tüketicinin seçimlik hakları
Ayıbı fark eden tüketici, satıcıya karşı aşağıdaki haklardan birini seçebilir. Seçim, kendi kararına bağlıdır; satıcı sıralama dayatamaz.
- Sözleşmeden dönerek bedelin tamamını geri istemek.
- Ayıp oranında bedelden indirim talep etmek.
- Bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ürünün ücretsiz onarılmasını istemek.
- Ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini istemek.
Onarım ve değişim talebinde satıcı, makul bir süre içinde ve tüketiciye ek yük bindirmeden hareket etmelidir. Onarım hakkı kullanıldığında, mevzuattaki azami onarım süresi aşılırsa tüketici diğer haklarına geçebilir.
Süreler ve ispat
Teslimden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıbın, teslim anında da mevcut olduğu varsayılır. Başka bir ifadeyle bu dönemde kanıtlama yükü satıcıya geçer; ürünün sonradan kötü kullanım yüzünden bozulduğunu o göstermek zorundadır. Altı ayı geçen durumlarda ise tüketicinin ayıbın başlangıçtan beri var olduğunu ortaya koyması gerekir. Ayıp sebebiyle açılacak talepler için kanunda iki yıllık bir zamanaşımı öngörülür; ağır kusur hâlinde bu süre uygulanmayabilir.
Garanti belgesi
Dayanıklı tüketim malları için garanti belgesi düzenlenmesi zorunludur ve garanti süresi mevzuatta belirtilen asgari süreden kısa olamaz. Belgedeki hükümler tüketici hakları üzerinde daraltıcı etki yapamaz. Garantinin kapsam dışı bıraktığı arızalar için bile kanundan doğan ayıp hakları ayrıca yürürlüktedir.
Hizmetlerde ayıp
Hizmet ayıbı, sunulan işin sözleşmede vaat edilen kalitede yapılmamasıdır. Bir tadilatın eksik tamamlanması, internet bağlantısının taahhüt edilen koşulları sağlamaması ya da bir kurs programının içerik olarak eksik işlenmesi birer örnektir. Tüketici bu durumda hizmetin yeniden ve ücretsiz görülmesini, bedelden indirim yapılmasını veya sözleşmeden dönmeyi, bunun mümkün olmadığı hâllerde de uğradığı zararın giderilmesini talep edebilir.
Bir şikâyet dilekçesi, ne kadar sakin yazılırsa o kadar ağır basar.
Hangi hakkı seçmeli?
Seçimin kuralı yok ama mantığı var. Ürün hâlâ işinizi görüyor ve kusur küçükse indirim, kusur kullanımı engelliyorsa onarım ya da değişim, güveniniz tamamen sarsıldıysa bedel iadesi öne çıkar. Satıcı seçtiğiniz hakkı orantısız masraf gerekçesiyle geri çevirmeye çalışırsa, bunun gerekçesini yazılı olarak isteyin; gerekçesiz ret, sonraki başvurularda sizin lehinize okunur. Her durumda talebinizi kısa, tarihli ve açık yazın.
Temsili bir örnek: 4.000 TL bedelli bir ürün için ayıp oranında yüzde yirmi indirim isteniyorsa, iade edilecek tutar 800 TL olur. Gerçek bir uyuşmazlıkta oran, bilirkişi raporu ya da tarafların uzlaşmasıyla belirlenir.
18 yaş altındakiler için uygun değildir. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; herhangi bir platformu önermez.